Nhãn xuất khẩu › Timor-Leste
Quy định nhãn bao bì tại Timor-Leste
Timor-Leste chưa có nghị định riêng về nhãn thực phẩm, và AIFAESA, cơ quan thanh tra, cho biết năm 2025 rằng nước này vẫn chưa có tiêu chuẩn chất lượng quốc gia riêng. Điều ràng buộc mọi nhãn là Luật số 8/2016 ngày 8/7, Luật Bảo vệ Người tiêu dùng: hàng hoá phải có thông tin đúng, rõ về đặc tính, lượng, thành phần, hạn dùng và xuất xứ, bằng tiếng Tetun hoặc Bồ Đào Nha — hai ngôn ngữ chính thức theo Hiến pháp (Điều 13). Hàng nhập có thể giữ nhãn bằng ngôn ngữ làm việc — tiếng Anh hoặc Indonesia (Điều 159) — kèm bản tóm tắt thông tin chính bằng một ngôn ngữ chính thức. Chi tiết nhãn thực phẩm thì thiết kế theo Tiêu chuẩn chung Codex về ghi nhãn thực phẩm bao gói sẵn.
Rà lần cuối: 27/10/2026
Mục bắt buộc
| Trên nhãn | Nghĩa là |
|---|---|
| Produto · Naran produtu | Tên sản phẩm — đúng bản chất của nó, không chỉ nhãn hiệu (Luật 8/2016, Điều 10(1) và 21(1): thông tin đúng, rõ về đặc tính) |
| Ingredientes · Ingrediente | Thành phần — với thực phẩm, các thành phần theo thứ tự khối lượng giảm dần như tiêu chuẩn Codex (Luật 8/2016, Điều 10(1), 21(1)) |
| Peso líquido · Todan líkidu | Lượng — khối lượng hoặc thể tích tịnh theo đơn vị mét (g, kg, ml, l), phù hợp hệ đo lường trong nước (Điều 10(1), 10(7)) |
| Validade · Data validade | Hạn dùng — “Consumir de preferência antes de” (dùng tốt nhất trước) hoặc “Consumir até” (dùng đến), ngày–tháng–năm (Điều 21(1): hạn sử dụng) |
| Origem · Orijen | Nước xuất xứ — “Produzido em …” / “Halo iha …” (Điều 21(1): xuất xứ) |
| Produtor · Importador | Ai sản xuất và, với hàng nhập, ai nhập khẩu: tên, địa chỉ nhà sản xuất, đóng gói hoặc nhập khẩu — mọi khâu trong chuỗi phải chuyển tiếp thông tin (Điều 10(2)) |
| Modo de conservação · Oinsá rai | Điều kiện bảo quản và hướng dẫn sử dụng, để dùng an toàn (Điều 6(1), 10(7)) |
| Avisos · Avizu | Rủi ro cho sức khoẻ, an toàn — cảnh báo, và chất gây dị ứng ghi trong thành phần như Codex khuyến nghị (Điều 10(1), 21(1)) |
| Lote | Số lô, để truy và thu hồi khi có lỗi (Codex mục 4.6; AIFAESA thu hồi thực phẩm không an toàn theo Nghị định-Luật 23/2009) |
| Resumo em língua oficial | Nhãn hàng nhập bằng tiếng Anh hay Indonesia cần bản tóm tắt thông tin chính bằng tiếng Tetun hoặc Bồ Đào Nha, ở chỗ dễ thấy, dễ đọc; ngôn ngữ khác phải dịch đầy đủ (Điều 10(6), 10(7)) |
Luật: bảo vệ người tiêu dùng
Luật số 8/2016, Điều 21(1): việc cung cấp và trình bày hàng hoá phải bảo đảm thông tin đúng, rõ, chính xác, khách quan về đặc tính, chất lượng, lượng, thành phần, giá, bảo hành, hạn dùng và xuất xứ, cùng rủi ro với sức khoẻ và an toàn. Điều 10(1) đòi hỏi tương tự về lượng, thành phần, chất lượng, và Điều 10(2) đặt nghĩa vụ này lên cả nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, nhà phân phối, đơn vị đóng gói và lưu kho.
Điều 6(1): hàng không được gây rủi ro cho tính mạng, sức khoẻ, an toàn quá mức bình thường, và người bán cung cấp thông tin cần để dùng an toàn — nên bảo quản, hướng dẫn và cảnh báo thuộc về bao bì.
Điều 22: giá công bố tính bằng đồng tiền hợp pháp — ở Timor-Leste là đô la Mỹ.
Tetun, Bồ Đào Nha — và hàng nhập
Điều 10(4): thông tin trên nhãn, bao bì, tờ hướng dẫn và tại điểm bán bằng một trong hai ngôn ngữ chính thức, Tetun hoặc Bồ Đào Nha. Điều 10(5): hàng sản xuất, chế biến hoặc đóng gói tại Timor-Leste và không chỉ để xuất khẩu ghi bằng các ngôn ngữ chính thức; có thể thêm ngôn ngữ khác.
Điều 10(6): hàng từ nước ngoài được bán với thông tin bằng ngôn ngữ làm việc — tiếng Anh hoặc Indonesia — nếu có bản tóm tắt thông tin chính bằng ngôn ngữ chính thức ở chỗ dễ thấy, dễ đọc. Điều 10(7): thông tin bằng bất kỳ tiếng nước ngoài nào khác (Trung, Việt, Thái…) phải dịch đầy đủ sang Tetun hoặc Bồ Đào Nha, dán lên nhãn hay bao bì, gồm an toàn, hướng dẫn dùng, bảo hành, đo lường.
Thực tế: thương hiệu Timor in bao bì bằng tiếng Tetun hoặc Bồ Đào Nha, thường cả hai, kèm tiếng Anh cho khách du lịch và xuất khẩu; nhà nhập khẩu dán tem phụ tiếng Tetun hoặc Bồ Đào Nha với thông tin chính lên nhãn nước ngoài. Hàng Việt Nam bán sang Timor-Leste: nhãn tiếng Việt cần dịch đầy đủ, hoặc làm nhãn tiếng Anh kèm tem tóm tắt.
Thực phẩm: đưa gì lên bao bì
Khi chưa có tiêu chuẩn nhãn quốc gia, thiết kế theo Tiêu chuẩn chung Codex về ghi nhãn thực phẩm bao gói sẵn (CXS 1-1985): tên thực phẩm; danh sách thành phần theo khối lượng giảm dần, ghi rõ chất gây dị ứng; lượng tịnh theo đơn vị mét; tên, địa chỉ nhà sản xuất, đóng gói hoặc nhập khẩu; nước xuất xứ; số lô; ghi hạn dùng kèm hướng dẫn bảo quản; và hướng dẫn sử dụng nếu cần.
Ghi hạn: “Consumir de preferência antes de” (dùng tốt nhất trước) hoặc “Consumir até” (dùng đến) với ngày, tháng, năm; tiếng Tetun là “Konsumi di'ak liu molok” hoặc “Konsumi to'o”. Ghi rõ ràng — tháng bằng chữ hoặc dạng DD/MM/AAAA.
Bảng dinh dưỡng hiện chưa bắt buộc theo luật Timor. Thương hiệu nào thêm thì theo hướng dẫn Codex hoặc mẫu của thị trường xuất khẩu.
Ai kiểm tra: AIFAESA
AIFAESA — Cơ quan Thanh tra và Giám sát Hoạt động Kinh tế, Y tế và Thực phẩm, lập theo Nghị định-Luật số 26/2016, sửa bởi Nghị định-Luật số 29/2024 — kiểm tra cửa hàng, chợ, hàng nhập và thi hành Nghị định-Luật số 23/2009 về vi phạm hành chính chống lại kinh tế và an toàn thực phẩm (sửa gần nhất bởi Nghị định-Luật số 43/2023). Cơ quan này tịch thu, thu hồi thực phẩm hết hạn, không nhãn hoặc không an toàn; Viện Y tế Công cộng Quốc gia làm xét nghiệm.
Thực phẩm nguồn gốc động vật hay thực vật nhập vào cũng cần giấy phép nhập khẩu của Cục Kiểm dịch và An toàn sinh học Quốc gia (Nghị định-Luật số 21/2003; Quy chế Kiểm dịch chung, Nghị định Chính phủ số 1/2006) — đó là giấy tờ, không phải chữ trên nhãn, nhưng nhãn phải khớp hồ sơ.
Dàn trang trong Drint
- Drint chưa có bộ nhãn Timor-Leste và không kiểm các quy định này. Đặt nhãn ở mặt sau bằng Chèn → Nhãn sản phẩm hoặc khối chữ.
- Dán nguyên văn chữ tiếng Tetun và Bồ Đào Nha của khách — Drint không dịch. Dấu nháy của tiếng Tetun (ko'a, di'ak) và chữ ñ (tamañu) phải in được: kiểm font.
- Chèn → Bảng dinh dưỡng dựng bảng trên 100 g nếu khách cần; đổi tên các dòng sang Tetun hoặc Bồ Đào Nha.
- Tem phụ hàng nhập: đặt một nhãn nhỏ (Chèn → Nhãn sản phẩm, hoặc khuôn sticker) với phần tóm tắt bằng Tetun hoặc Bồ Đào Nha.
- Kiểm tra trong Xuất file vẫn bắt chữ sát đường bế, chữ nhỏ, ảnh thiếu độ phân giải và lỗi mực.
Câu hỏi
Nhãn có bắt buộc tiếng Tetun không?
Tetun hoặc Bồ Đào Nha — một trong hai ngôn ngữ chính thức là đủ theo Luật số 8/2016. Hàng sản xuất tại Timor-Leste ghi các ngôn ngữ chính thức; nhiều thương hiệu in cả hai. Hàng nhập có thể giữ tiếng Anh hay Indonesia kèm bản tóm tắt bằng ngôn ngữ chính thức.
Hàng nhập chỉ có tiếng Anh được không?
Không. Tiếng Anh là ngôn ngữ làm việc nên nhãn tiếng Anh được giữ, nhưng Điều 10(6) yêu cầu bản tóm tắt thông tin chính bằng Tetun hoặc Bồ Đào Nha ở chỗ dễ thấy, dễ đọc — thường là tem phụ.
Ghi ngày theo kiểu nào?
Ngày, tháng, năm, tháng bằng chữ hoặc DD/MM/AAAA — “Consumir até 15 MAR 2027”. Tránh kiểu Mỹ ghi tháng trước.
Có cần dấu halal hay dấu nào khác?
Luật Timor không bắt buộc. Phần lớn khách là người Công giáo; chỉ in dấu halal khi sản phẩm đã được chứng nhận và khách yêu cầu.
Bản tóm tắt để thiết kế bao bì, không phải tư vấn pháp lý. Trước khi in, đối chiếu Luật số 8/2016 và các Nghị định-Luật số 23/2009, 26/2016 cùng văn bản sửa đổi trên Jornal da República (jornal.gov.tl), tiêu chuẩn mới (nếu có) của AIFAESA hoặc Viện Chất lượng Timor-Leste, và hồ sơ nhập khẩu của sản phẩm với khách.