Ba kedas konteúdu

Regra etiketa › Timor-Leste

Regra etiketa embalajen iha Timor-Leste

Timor-Leste seidauk iha dekretu ketak kona-ba etiketa ai-han, no AIFAESA, autoridade inspesaun, hatete iha 2025 katak rai ne'e seidauk iha padraun kualidade nasionál rasik. Buat ne'ebé obriga etiketa hotu mak Lei n.º 8/2016, loron 8 Jullu, Lei Protesaun Konsumidór: sasán tenke iha informasaun loos no moos kona-ba ninia karakterístika, kuantidade, kompozisaun, data validade no orijen, iha Tetun ka Portugés, lian ofisiál rua husi Konstituisaun (Artigu 13). Sasán importadu bele mantein etiketa iha lian servisu — Inglés ka Indonézia (Artigu 159) — ho rezumu informasaun esensiál iha lian ofisiál ida. Ba detalle etiketa ai-han, halo dezeñu tuir Padraun Jerál Codex ba Etiketa Ai-han Pré-embaladu.

Verifika ikus: 27 Outubru 2026

Informasaun obrigatória

Iha etiketaSignifikadu
Produto · Naran produtuNaran produtu — saida mak nia loloos, la'ós marka de'it (Lei 8/2016, Artigu 10(1) no 21(1): informasaun loos no moos kona-ba ninia karakterístika)
Ingredientes · IngredienteKompozisaun — ba ai-han, ingrediente tuir todan husi boot ba ki'ik, hanesan padraun Codex hatete (Lei 8/2016, Artigu 10(1), 21(1))
Peso líquido · Todan líkiduKuantidade — todan ka volume líkidu iha unidade métrika (g, kg, ml, l), tuir sistema ne'ebé uza iha rai laran (Artigu 10(1), 10(7))
Validade · Data validadeData validade — “Konsumi di'ak liu molok” / “Consumir de preferência antes de” ka “Konsumi to'o” / “Consumir até”, loron–fulan–tinan (Artigu 21(1): data validade)
Origem · OrijenNasaun orijen — “Produzido em …” / “Halo iha …” (Artigu 21(1): orijen)
Produtor · ImportadorSé mak halo no, ba importasaun, sé mak lori tama: naran no enderesu produtór, embaladór ka importadór — kada parte iha korrente tenke fó informasaun ba oin (Artigu 10(2))
Modo de conservação · Oinsá raiKondisaun atu rai no instrusaun atu uza, atu uza produtu ho seguru (Artigu 6(1), 10(7))
Avisos · AvizuRisku ba saúde no seguransa — avizu, no alerjénu hakerek iha ingrediente hanesan Codex rekomenda (Artigu 10(1), 21(1))
LoteNúmeru lote, atu bele tuir no hasai produtu ne'ebé aat (Padraun Jerál Codex 4.6; AIFAESA hasai ai-han la seguru tuir Dekretu-Lei 23/2009)
Resumo em língua oficialEtiketa importadu iha Inglés ka Indonézia presiza rezumu informasaun esensiál iha Tetun ka Portugés, iha fatin haree no bele lee; lian seluk presiza tradusaun kompletu (Artigu 10(6), 10(7))

Lei: protesaun konsumidór

Lei n.º 8/2016, Artigu 21(1): fornesimentu no aprezentasaun sasán tenke garante informasaun loos, moos, presiza no objetivu kona-ba ninia karakterístika, kualidade, kuantidade, kompozisaun, presu, garantia, data validade no orijen, no kona-ba risku ba saúde no seguransa. Artigu 10(1) husu buat hanesan kona-ba kuantidade, kompozisaun no kualidade, no Artigu 10(2) fó obrigasaun ne'e ba produtór, fabrikante, importadór, distribuidór, embaladór no ema ne'ebé rai sasán hotu.

Artigu 6(1): sasán labele fó risku ba moris, saúde ka seguransa liu buat ne'ebé normál ba sira, no fornesedór fó informasaun ne'ebé presiza atu uza ho seguru — ne'e duni oinsá rai, instrusaun no avizu tenke iha embalajen.

Artigu 22: presu ne'ebé hatudu tenke iha moeda legál rai nian — iha Timor-Leste, dolar EUA.

Tetun, Portugés — no importasaun

Artigu 10(4): informasaun iha etiketa, embalajen, folletu no iha pontu-de-venda tenke iha lian ofisiál ida husi rua, Tetun ka Portugés. Artigu 10(5): sasán ne'ebé produz, prosesa ka embala iha Timor-Leste no la'ós ba esportasaun de'it tenke iha lian ofisiál sira; bele aumenta lian seluk.

Artigu 10(6): sasán husi rai li'ur bele fa'an ho ninia informasaun iha lian servisu — Inglés ka Indonézia — se iha rezumu informasaun esensiál iha lian ofisiál ida, iha fatin ne'ebé haree no bele lee. Artigu 10(7): informasaun iha lian estranjeiru seluk (Xina, Vietnam, Tailandés…) presiza tradusaun kompletu ba Tetun ka Portugés, kola iha etiketa ka embalajen, inklui seguransa, instrusaun atu uza, garantia no pezu no medida.

Iha prátika: marka Timor imprime ninia embalajen iha Tetun ka Portugés, dala barak rua, ho Inglés iha sorin ba turista no esportasaun; importadór aumenta stiker Tetun ka Portugés ho informasaun esensiál iha etiketa estranjeiru.

Ai-han: saida mak tau iha embalajen

Tanba seidauk iha padraun nasionál ba etiketa ai-han, halo dezeñu tuir Padraun Jerál Codex ba Etiketa Ai-han Pré-embaladu (CXS 1-1985): naran ai-han; lista ingrediente tuir todan husi boot ba ki'ik, ho alerjénu hakerek; kontiúdu líkidu iha unidade métrika; naran no enderesu produtór, embaladór ka importadór; nasaun orijen; númeru lote; data validade ho instrusaun atu rai; no instrusaun atu uza se presiza.

Data: “Consumir de preferência antes de” (di'ak liu molok) ka “Consumir até” (to'o) ho loron, fulan no tinan; iha Tetun “Konsumi di'ak liu molok” ka “Konsumi to'o”. Hakerek moos — fulan ho letra ka formatu DD/MM/AAAA.

Informasaun nutrisaun seidauk obrigatóriu tuir lei Timor agora. Marka ne'ebé aumenta tuir orientasaun Codex ka formatu merkadu esportasaun nian.

Sé mak verifika: AIFAESA

AIFAESA — Autoridade de Inspeção e Fiscalização da Atividade Económica, Sanitária e Alimentar, harii husi Dekretu-Lei n.º 26/2016 no muda husi Dekretu-Lei n.º 29/2024 — halo inspesaun ba loja, merkadu no importasaun no implementa Dekretu-Lei n.º 23/2009, rejime infrasaun administrativa kontra ekonomia no seguransa ai-han (muda ikus husi Dekretu-Lei n.º 43/2023). Nia foti no hasai ai-han ne'ebé liu validade, la iha etiketa ka la seguru; Institutu Nasionál Saúde Públika halo teste laboratóriu.

Ai-han husi animál ka ai-horis ne'ebé tama ba rai laran presiza mós lisensa importasaun husi Diresaun Nasionál Kuarentena no Biosegurança (Dekretu-Lei n.º 21/2003; Regulamentu Jerál Kuarentena, Dekretu Governu n.º 1/2006) — ida ne'e dokumentu, la'ós testu iha etiketa, maibé etiketa tenke tuir dokumentu.

Halo layout iha Drint

  1. Drint seidauk iha kit etiketa ba Timor-Leste no la verifika regra sira ne'e. Tau etiketa iha panél kotuk ho Hatama → Etiketa produtu ka bloku testu.
  2. Kola kliente nia testu Tetun no Portugés hanesan loos — Drint la tradús. Apóstrofu Tetun nian (ko'a, di'ak) no ñ (tamañu) tenke imprime: haree fonte.
  3. Hatama → Tabela nutrisaun harii tabela kada 100 g se kliente hakarak; muda naran liña sira ba Tetun ka Portugés.
  4. Ba stiker importasaun, tau etiketa ki'ik ida (Hatama → Etiketa produtu, ka molde stiker) ho rezumu iha Tetun ka Portugés.
  5. Verifika iha Esporta sei hetan testu besik ko'a, testu ki'ik, imajen rezolusaun ki'ik no problema tinta.

Halo etiketa iha Drint

Pergunta

Etiketa tenke iha Tetun ka?

Iha Tetun ka Portugés — lian ofisiál ida natoon ona tuir Lei n.º 8/2016. Sasán halo iha Timor-Leste iha lian ofisiál sira; marka barak imprime rua. Importasaun bele mantein Inglés ka Indonézia ho rezumu esensiál iha lian ofisiál.

Inglés de'it natoon ba produtu importadu ka?

Lae. Inglés mak lian servisu, ne'e duni etiketa Inglés bele hela, maibé Artigu 10(6) husu rezumu informasaun esensiál iha Tetun ka Portugés iha fatin haree no bele lee — baibain stiker ida.

Formatu data saida mak tenke uza?

Loron, fulan, tinan, ho fulan iha letra ka DD/MM/AAAA — “Consumir até 15 MAR 2027”. Labele uza orden Amerikanu fulan uluk.

Presiza marka halal ka marka seluk?

La'ós tuir lei Timor. Kliente barak liu mak Katóliku; marka halal tau de'it bainhira produtu iha sertifikadu no kliente husu.

Rezumu ne'e hakerek atu halo dezeñu embalajen, la'ós konsellu legál. Molok imprime, haree Lei n.º 8/2016 no Dekretu-Lei n.º 23/2009, 26/2016 no sira-nia mudansa iha Jornal da República (jornal.gov.tl), padraun foun (se iha) husi AIFAESA ka Institutu Kualidade Timor-Leste, no dokumentu importasaun produtu nian ho Ita-nia kliente.